zaterdag 16 mei 2009 om 17:48 uur
What comes up… Over Wintervlinders en Rozenkevers
Terwijl Johannes naamsdag viert vandaag en de laatste ijsheilige zich gisteren heeft teruggetrokken in de daarvoor bestemde kelder in park Sonsbeek, houden zo langzamerhand ook de wintervlinders het voor gezien. Niets meer dus wat in naam en daad nog aan de winter doet denken, hoewel het nog wel even duurt voor de eiken van hiernaast hun zomerkleed weer aanhebben.
De afgelopen weken was het een namelijk een knisperen van jewelste op vele plekken in de Arnhemse bossen en op de Veluwezoom.
Werk in uitvoering in het kronendak en het resultaat mag er zijn. Het winterwonderland van de kaalgevreten eiken (met name) heeft een surrealistisch effect in een overigens groene en zomerse wereld. Zoals de foto uit park Klarenbeek laat zien zijn ze een stuk minder dol op beuken. Het werk is in ieder geval grotendeels voltooid en de arbeiders waren al een tijdje aan het ‘abseilen’ om zich terug te trekken in hun zomerverblijf; de bodem. Met een vol buikje gaan ze daar de komende maanden lekker verpoppen.
Die kriebelende groene en bruinige rupsen in je nek – leg ze eens op je hand, ze lopen alsof ze ambtenaren zijn van het ministerie van ‘silly walks’ - dit zijn dus de larven van onder andere de Kleine en Grote wintervlinder. Wintervlinders heten ze omdat ze in de late herfst en vroege winter vliegen (mannetjes) en tegen de boom opkruipen (vrouwtjes). Daar boven lagen dus al maanden als kleine tijdbommetjes de eierpakketjes van deze meetkundige familie vlinders (Geometridae) te tikken (ze lopen alsof ze afstand meten).
Onder het motto ‘What comes up, must go down’ zijn ondertussen de Rozenkevers, ook wel Johannes(!)kevers genoemd, bij ons op de volkstuin massaal uit de grond aan het komen. Ik was er vandaag om pluksla en Echte Marjolein te zaaien, terwijl ze als gevleugelde paddestoeltjes tussen m’n vingers doorschoten. Partytime voor de Rozenkevers dus, hoewel ze verdeeld enthousiast zullen zijn over het succes van de ‘silly walkers’. Zelf zijn ze namelijk ook dol op wat vers loof, maar ook naalden, bloesems en vruchten staan op de feestdis.
Eiken zijn trouwens ‘supersurvivors’ en lopen moeiteloos een paar keer per jaar opnieuw uit. Rond midzomer hebben ze sowieso al een tweede lichting nieuw blad, het zogenaamde St. Janslot. Eens kijken of ook dit fenomeen zich dit jaar netjes aan de kalender houdt.
Vanuit park Klarenbeek, keep on bugging in the free world!
GerjanneTiemens op zaterdag 16 mei 2009 om 18:01 uur
Heerlijk zoals jij de natuur beschrijft! Met dit soort stukjes spijker ik op een hele relaxte en plezierige manier mijn kennis over al wat groeit & bloeit bij.
Mijn volgende wandeling in het Arnhems groen zal ik beslist op een andere manier kijken, leuk!
jeroendeboswachter op zaterdag 16 mei 2009 om 20:47 uur
zo lang ik nu in Arnhem in de parken werk , zit er altijd wel een rupsen plaag in met name de eiken ,en gelukkig zonder veel problemen , wat me veel meer op valt zijn de knotjes (kleine mugjes) die ik enkel van zweden kenden .
En mij vooral in de avond komen pesten, gelukkig met een goede sigaar blijven ze wel uit de buurt
GerjanneTiemens op zaterdag 16 mei 2009 om 20:51 uur
@jeroendeboswachter kijk, dat roken is zo gek nog niet ;o) Jan heeft veel ecologisch veldwerk gedaan in Zweden, wie weet kan hij wat meer vertellen over de knotjes. (Of zou hij ze soms geïmporteerd hebben? ;o))
Jan ten Hoopen op zaterdag 16 mei 2009 om 21:46 uur
@Gerjane & JDBWCHTR
Oeps;)
Je zit op het scherpst van de snede Jeroendeboswachter. Breek me de bek niet open over knotjes, dan zijn dazen en muggen gewoon leuk. Best leuk om onderzoek naar te doen…
Jan ten Hoopen op zondag 17 mei 2009 om 7:39 uur
@Jeroen
Zoals jeroendeboswachter al zegt, er zit altijd wel iets in die eiken net als in andere bomen. Zou daar boven in het kronendak graag eens onderzoek doen, want het is er echt een beestenbende waar Burgers Zoo bij verbleekt (hoewel die het natuurlijk stukken beter doen met olifanten e.a. exotisch lopend en vliegend materiaal).
Sommige van deze insecten zijn opportunisten bij uitstek en als ze de kans krijgen kunnen ze aantal jaren flink pieken. In de jaren negentig hebben die wintervlinders bijvoorbeeld ook gepiekt en nu doen ze dat dus ook weer. Was nog in Drente laatst en daar houden ze ook flink huis, net als op vele plekken daartussen. Zelf zou ik zeggen dat het vrij extreem is nu, maar dat is wat subjectief.
Door de vroege en warme lentes rommelt het wel wat in de timing van deze insecten, maar ook hun bij de vogels bijvoorbeeld die ze opeten. Mooi onderzoek dat onder andere in de buurt van Arnhem is uitgevoerd laat zien dat het vroege voorjaar wat sneller lijkt op te warmen dan het late voorjaar Daardoor zijn de larven wat te snel aan het uitkomen (nog voordat de bladeren zijn uitgelopen), maar ook als de koolmezen en bonte vliegenvangers die deze larven eten huppelen nog wat extremer achter de feiten aan. Late vogels dus. Misschien dat ze daarom ook wat extremer zouden kunnen pieken? Als ze dat dus al doen.
Uitbraken van insecten zijn echter vaak moeilijk te verklaren. Ik heb zelfs eens gelezen dat ze uitbraken van een verre verwant in Noord-Amerika, de Forest tent caterpillar, aan de hand van zonnevlekken probeerden te verklaren. Deze hypothese was niet echt een blijvertje:) Ijsheiligen (daar gaan we weer!) zijn bijvoorbeeld wel goeie om sommige insecten in toom te houden, een verrassingsaanval van late vorst kan ze dan wel eens nekken.
Ook aan de andere kant van de oceaan worden de warme winters van de laatste jaren gezien als de belangrijkste oorzaak achter uitbraak van de Mountain pine beetle en dat is wel andere koek dan wat we hier zien. Alleen in Britisch Columbia is tot nog toe al 13,5 miljoen (meer dan 3x Nederland!) zoals hier beneden behandeld - het zou daar dus helemaal groen moeten zijn.
GerjanneTiemens op zaterdag 16 mei 2009 om 18:01 uur
Heerlijk zoals jij de natuur beschrijft! Met dit soort stukjes spijker ik op een hele relaxte en plezierige manier mijn kennis over al wat groeit & bloeit bij.
Mijn volgende wandeling in het Arnhems groen zal ik beslist op een andere manier kijken, leuk!