Arnhem Direct - Wachten op Godot van Toneelgroep Oostpool in première

Wachten op Godot van Toneelgroep Oostpool in première

Jeroen Zwaal (Verlangzamen)

Gisteren was de premièrevoorstelling van ‘Wachten op Godot’ door Toneelgroep Oostpool. Een maand geleden is door het Nederlands theaterpubliek deze toneelklassieker verkozen tot ‘Beste toneelstuk aller tijden’.

Nobelprijswinnaar Samuel Beckett heeft zijn ‘Wachten op Godot’ geschreven tussen oktober 1948 en januari 1949, waarschijnlijk als een dialoog tussen hem en zijn vrouw Suzanne Descheveaux-Dumesnil. De Wereldpremière was op 3 januari 1953, de Nederlandse première vond plaats op 6 maart 1955 in Arnhem (!). 

 

Van deze tijd
Wat maakt ‘Wachten op Godot’ nu zo wonderlijk én bijzonder én nog steeds van deze tijd? Je hoeft geen cultuurkenner te zijn, om je te laten meeslepen door de beelden, de dialogen en de verhaallijn. Alledaagse gedragingen zoals vervelen, afhankelijk zijn, frustraties uiten, ontvluchten, smeken en bevelen, komen voortdurend naar voren. Tegelijkertijd worden door de personages met hun bolhoedjes die als denkmaskers lijken te fungeren, woorden gesproken die raken aan thema’s die het alledaagse ver overstijgen.

Wat is het doel van het zijn waar je bent? Waar wacht je op en wat doe je als je wachten niet wordt beloond? “Almaar onverhulde hoop maakt ziek”, wordt een keer genoemd. “Niets aan te doen”, zegt Estragon regelmatig. Tijd en ruimte, parallellen in onvoltooide werkelijkheid. Alles is één en niets is genoeg. Voortdurend wordt duidelijk gemaakt dat de tijd ondergeschikt is aan de beleving van het moment. Het zoeken naar zingeving en je schikken naar het lot. Zo is de inhoud ook afgestemd op de vorm van het toneelstuk: een voorstelling die zonder dramatische lijn ergens begint en ergens weer ophoudt…

Impressie
Een vloer vol kiezelsteentjes. Erachter een witte wand van rechthoekige tegeltjes. Voor deze wand speelt alles zich af. Er is veel en weinig tegelijk. Er staat slechts één witte boom. Kromgegroeid door een wind die jarenlang vanuit dezelfde richting over het podium waait. Het doek opent en het doek sluit.

Inmiddels zit de recensent thuis en typt een recensie met de dialogen nog in zijn hoofd: ‘Ben je er geweest?’ ‘Waar?’  ‘Nou, daar!’ ‘Hoezo daar?’  ‘Ik bedoel: ben je geweest bij Wachten op Godot?’ ‘Dat weet ik niet.’‘Misschien heb je het wel gedroomd!’ ‘Misschien was het niets.’

Het doek opent en het doek sluit.

‘Nog meer?’  ‘Misschien wel. Misschien niet.’ ‘Of was het gisteren en ben ik niet geweest en bedenk ik dit allemaal?’ De boom werpt zijn schaduw op de witte wand. ‘Misschien was het niets.’ ‘Niets is genoeg.’

Het spel
Een toneelstuk van twee uur waar afwisselend twee en vier spelers zich constant tot elkaar verhouden in een dialoog die bijna de vorm krijgt van een mantra. Woorden volgen elkaar vliegensvlug op. Vooral in het begin. Bij aanvang staat een heer met bolhoed te wachten bij een boom. De ander, ook met bolhoed, zit op de grond. Samen wachten ze op Godot die beloofd heeft te komen. Vraag en antwoord, wedervraag en antwoord. De één vult, de ander vult aan. Dan komt baas Pozzo langs met slaaf Lucky, die alsmaar de last blijft dragen die hij voor zijn baas meezeult. Lucky is het zinloze leven, met of zonder het wachten op. Op commando laat hij horen te kunnen dansen en meer.

Ergens in het stuk, komt er met een minimaal gebaar, een grootse kentering. Er ontstaat hoop en hoop doet leven. De herhaling is er nog steeds, de gedragingen ook. Maar er lijkt iets te zijn veranderd tussen de twee vrienden bij de boom. Ze lijken zich te schikken in hun lot, maar blijven ze bij de boom wachten? Ze weten in ieder geval dat ze elkaar nodig hebben. 

De spelers
De spelers (Vladimir: Stefan Rokeband, Estragon: Sanne den Hartogh, Pozzo: Ali Ben Horsting en Lucky: Lard Adrian) spelen hun rol met precisie, met oog voor detail en met een prachtige timing. Een intensief spel van nietsdoen en wachten en ondertussen wachten op het nietsdoen. In de soms onnavolgbare dialogen zit veel humor. De herhaling afgewisseld met schijnbare onnozelheid, werkt zo nu en dan op de lachspieren, vooral als de herhaling net even anders uitvalt. Vaak wordt het geduld van de toeschouwer op de proef gesteld wanneer er daden worden uitgesproken en er niets gebeurd. Mede dankzij de humor, blijft het stuk tot de laatste minuut de aandacht vasthouden.

Het smeuïge spel van baas Pozzo is een welkome afwisseling. Wanneer hij arriveert, volgen woorden en daden elkaar tenminste op. Maar ook het fysiek mooie spel van Gogo (Estragon) valt op. Ondanks zijn dommigheid en vergeetachtighed, heeft hij geniale vondsten. Didi (Vladimir) is alleen al om zijn immer iets naar binnenstaande voeten aandoenlijk om te zien. Zijn stoeien met de zin van het leven en het wachten op Godot, gaat gepaard met een prettige altijd verstaanbare stem. Ook Lucky doet wat met je. Hij verbeeldt met zijn verstilde poses het ultieme leed en slachtoffergevoel op een prachtige en geloofwaardig manier. Verwondering in de zaal, als hij klakkeloos in zijn maagstreek wordt getrapt. Weerloos. 

Tot slot
Na het neerdalen van het opgewaaide stof, blijft ook iets over de belichting bij me hangen: hoe in een donkere zaal een spotlicht eenvoudig op de witte wand schijnt. Twee silhouetten spelen de zin van het leven uit. In het donker, met het weerkaatsende tegenlicht in de rug. Wat een prachtig beeld!

Toneelgroep Oostpool speelt Wachten op Godot
Regie: Erik Whien
Spel: Stefan Rokeband, Sanne den Hartogh, Ali Ben Horsting. Lard Adrian (Phi Nguyen)
Vertaling: Jacoba van Velde
Scène-foto’s: Sanne Peper

De voorstelling speelt t/m 13 december 2009 in verschillende steden. In Arnhem speelt de voorstelling tot en met 24 oktober en vervolgens 1 december tot en met 13 december.