De veelzijdige cultuur van Roma en Sinti
Herman Spinhof (journalist)
Zondag 4 juli (14.30 uur) ontmoet Albert van der Weide de schrijfster Felicita Vos in een dialoog over haar succesvolle boek: Blauwe haren, zwarte ogen. Een ontdekkingsreis door het rijke culturele leven van Sinti en Roma. Een gesprek met de schrijfster.
“Zigeuner!” Het zal je steeds maar weer gezegd worden: ‘Trekkende bandiet’ (afgeleid van het Duitse ‘ziehender Gauner’). En ook al hebben de meeste mensen geen weet van de oorspronkelijke betekenis, Roma, Sinti en gitano’s ondervinden de discriminatie die eruit spreekt nog dagelijks. Dat blijkt uit alle verhalen die Vos in haar boek optekende uit de mond van bekende, succesvolle Roma en Sinti. Zoals Stochelo van het bekende Rosenberg Trio. In zijn stamkroeg moest hij van de kroegbaas van de een op de andere dag bij elke consumptie die hij nam direct betalen. “Iemand van jouw soort is hier geweest zonder te betalen,” verklaarde de café-eigenaar de nieuwe maatregel. Iedereen over een kam scheren. Het is dit soort discriminatie die Vos tegenstaat .
De meest afschuwelijke taferelen passeren de revue. Felicitas’ bezoek aan Auschwitz, de gaskamers. De vernietiging van Joden, Roma en Sinti. “Ik wist dat ik een keer naar Auschwitz zou gaan, maar het kwam er pas van in de aanloop van het gesprek dat ik met Tata Mirando (Adolf Weiss, red.) had. Van hem wilde ik weten hoe hij en zijn gezin de Tweede Wereldoorlog heeft overleefd.”
De nieuwsgierigheid van Felicita Vos, geboren in Arnhem, naar de achtergronden van Roma en Sinti werd vooral geprikkeld door de zwijgzaamheid van haar overleden vader. Ze beschrijft hem als de Vénus de Milo aux tiroirs (met de schuifladen), het beeld van Salvador Dalí. “Soms schoof er een laatje open en werd er een geheim prijs gegeven.” Het eerste wat Adolf Weiss tegen Felicita zei was: “ik wist niet dat er nog meer Sintezza’s in Arnhem woonden. Je hebt je voor ons goed geborgen gehouden of je vader heeft je verstopt.” Felicita: “Mijn vader (geboren in 1934) heeft zijn afkomst verzwegen, zoals vele Roma en Sinti dat hebben gedaan uit angst, als een manier om te overleven. ‘Als ik dat niet had gedaan had ik nooit die functie gekregen die ik nu heb,’ zei hij altijd.”
Met haar indrukwekkend, mooi geschreven boek, wil Vos de andere kant laten zien. De rijkdom en de warmte van de Roma- en Sinticultuur om zo een genuanceerder beeld te scheppen. Een boek waarin vele mensen zich (zullen) herkennen. ‘Blauwe haren, zwarte ogen’ (Meulenhoff) is een boek voor iedereen.
Dialoog met Felicita Vos, InterArtLab, 14.30-17.00 uur, Hommelseweg 169, Arnhem. Toegang: gratis.
