Reizend planetarium doet HAN Pabo Arnhem aan
Ilja van Bree (HAN)
Donderdag 10 en vrijdag 11 juni stond in de kantine van Pabo Arnhem een opblaasbaar planetarium opgesteld. Het planetarium heeft als doel op een laagdrempelige manier kennis te maken met het heelal, de sterrenkunde én de toppositie die Nederland inneemt binnen de internationale astronomie. Een aantal groepen vmbo-scholieren uit Arnhem, pabostudenten en –docenten én ik waren uitgenodigd om te komen kijken naar de sterren- en planetenhemel in de koepel.
Het bestaat uit een opblaasbare koepel met een hoogte van 3,5 meter en een doorsnede van 6 meter. Met digitale planetariumsoftware wordt tijdens een liveshow de sterrenhemel ‘full dome’ op de koepel geprojecteerd. Er kan worden ingezoomd op bijzondere objecten in het heelal, zoals planeten uit het zonnestelsel en exotische bronnen als supernova’s en zwarte gaten. Door de projectie over de gehele koepel, krijgen de bezoekers het idee zelf door het heelal te reizen.
Het planetarium is een initiatief van de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA). NOVA is met het mobiele planetarium acceptant van de Cultuurkaart, wat betekent dat scholen dit speciale budget kunnen inzetten voor een dagje planetarium op school. In de koepel passen maximaal dertig kinderen (een hele schoolklas) tegelijk.
Beleving in de koepel
Tijdens de ‘show’ legde Jaap Vreeling, werkzaam bij het NOVA Informatiecentrum, enthousiast en vol passie uit hoe het planetarium werkt en wat het doel ervan is. Voor de scholieren die in het planetarium aanwezig waren was het een spectaculaire beleving. In de rand van de koepel binnenin lagen kussens waar we op moesten gaan zitten. Zo hadden we een mooi overzicht van de koepel boven ons.
Er werd uitgelegd hoe het heelal eruit ziet, hoe het in elkaar steekt en waarom dat zo is. Pluto, Mars, Venus, Neptunes, ze kwamen allemaal voorbij. Jaap kon middels een computerprogramma inzoomen op een planeet of melkweg om deze nader te bekijken en te analyseren. Ook de grote en kleine beer en de sterrenbeelden kwamen aan de orde.
De aarde vanaf de maan gezien
Plotseling werd het beeld in de koepel zodanig ingesteld alsof we op de maan stonden en naar de aarde keken. Als we op de aarde naar de maan kijken zien we de maan opkomen en weer onder gaan. En toen kwam de vraag aan de deelnemers: Als we nu op de maan staan en naar de aarde kijken, komt de aarde dan ook op en gaat weer onder? Tjah, daar wist eigenlijk niemand een antwoord op te geven. Het antwoord was nee. Vanaf de maan naar de aarde kijkend, blijft de aarde steeds op dezelfde plek staan, alleen zie je dan de aarde ronddraaien! Dat zag er fascinerend uit! Dit betekent dus ook dat we vanaf de aarde altijd maar één kant van de maan zien. Een wereld ging voor mij open.
Wat ook leuk was om te ontdekken was dat veel scholieren, die normaal tot de ‘stille leerlingen’ behoren, interessante vragen stelden. Het is natuurlijk wat donkerder in de koepel waardoor bepaalde leerlingen meer zekerheid kregen om iets te vragen. Maar zeker ook door de bijzondere belevenis werden leerlingen aangespoord vragen te stellen. Voor studenten van de Pabo laat het planetarium zien dat op een eenvoudige en effectieve manier Wetenschap en Techniek in het basisonderwijs gebracht kan worden.
Verlengde Schooldag activiteit
De plaatsing van het planetarium op Pabo Arnhem is ‘het werk’ van twee studenten. Een pabostudent heeft samen met een student van de opleiding Sterrenkunde van de RU Nijmegen een zogenaamde combistageopdracht uitgevoerd voor Rijnstad, Kinderwerk Presikhaaf in Arnhem. De opdracht was om in het kader van de Verlengde Schooldag (VSD) een programma over het heelal te maken voor kinderen uit groep 1 en 2, waarbij inspirerende aspecten van de sterrenkunde en de schoonheid en grootsheid van het heelal centraal staan. Het uitnodigen van het reizend planetarium is daarvan een resultante. De VSD-activiteiten gaat over activiteiten die aansluiten bij de schooldag en die de ontwikkeling van kinderen en jongeren stimuleren.
Op de website van NOVA is meer te lezen over de reizende koepel. Op youtube is een leuke korte video over het planetarium te bekijken.
Harriet Kollen op maandag 14 juni 2010 om 7:41 uur
Mooi dit reizende planetarium! Ik zou t ook eens onder de aandacht brengen van montessorischolen waar kosmisch onderwijs deel uit maakt van het curiculum!